Манай дуратай нүхэд

Һаяын үдэрнүүдтэ хүдөө ажахын амитадай һайндэр тэмдэглэгдээ. Нүгөө үдэртэнь гэрэй амитадай баяр болоһон байна. Эдэ һайндэрнүүдые хүнүүд яагаад тэмдэглээб, малшад һайхан үгэнүүдые адуу малдаа хэлээ гү, али гэрэйнгээ амитадые бусад үдэрһөө амтатайгаар эдеэлүүлээ гү гэжэ мэдэгдэнэгүй. Энэ ушараар мүнөөдэрэйнгөө асуултые эгээл дуратай амитадта зорюулнабди.

Арсалан Батуев, Захааминай аймагай захиргаанай хүдөө ажахын таһагые даагша:

- Нэгэ дахин тамирай мүрысөөнһөө орой бусажа ябатарнай, мэдээжэ һоригшо, һур харбагша Шагдар Александрович Хазагаевай: “Мүнөө һүниин гурбан часта гэртээ хүрэжэ ерэхэдэмни, оройдоол гансахан хүн намай хүлеэжэ, угтажа байха”, - гэжэ хэлэхэдэнь гайхаа һэмди. “Энэ нохоймни”, - гэжэ нэмэхэдэнь, энеэлдээд үлөөбди.

Танай асуудалда харюусахадаа, юундэб даа энэ ушарые эгээл түрүүн һанажархёоб. Үнэн дээрээ, олон хүнүүдтэ нохоймнай эгээл дуратай амитан болоно. Бишье баһа өөрынгөө нохой сэгнэгшэб, сүлөөтэй сагтаа ходо эльбэжэ, наадажа байдагби. Ажалһаа гэр бараандаа ерэхэдэшни, ходо хүлеэжэ байдаг. “Восточная сибирская лайка” гэһэн үүлтэрэй нохойтойб, “Верный” гэһэн нэрэдээ хүрэдэг юм. Хуу өөрын саарһа дансатай, паспортын баримтанууд, прививкэ табюулһан мэдээсэлнүүдынь чип соонь бэшээтэй. Самолёдоор ниидэхэ, пароходоор тамарха аргатай.

Оюна Цыцыкова, “Бэлиг” түбэй редактор:

- Манайхиниие һанахадам, ото нохойтой, миисгэйтэй байһамди. Хүүгэдэй жаада хара миисгэйтэй бэлэйбди. Аяар Хэжэнгэһээ хүнэй асаржа үгэһэн миисгэйн гүлгэн һэн. Эрэ миисгэй гээд асарһаниинь, тэрэмнай һүүлдэ эмэ байшоо. Түрүүн “Малыш” нэрэтэй байһанаа, “Малышка” гээд нэрлэдэг болоходомнай, үни удаан һураа.

Һонин гэхэдэ, бэеэр миисгэйһээнь томо бэшэ хаб нохоймнай “Мишка” гэжэ нэрэтэй бэлэй. Миисгэйгээ “Малышка, Малышка” гээд дуудахадаш, “Мишка” гүйгөөд ерэшэхэ. “Мишка, Мишка” гээд нохойгоо ерүүлхэ гэхэдэш, “Малышка” миисгэй ерэшэхэ. Хоюулаа аргагүй эбтэй юм һэн. Теэд, халаг, тэрэ нохоймнайш, миисгэймнайш мүнөө үгы юм. Нэгэ хэды нохойгүй, миисгэйгүй байһанаа, “Джек” гэжэ нохойн гүлгэтэй, «Дымок» гэжэ боро миисгэйн гүлгэтэй болоо һэмди. Эдэ хоёрнай багаһаа сугтаа үндыгөөгүй дээрэһээ, эбгүй хоёр. Миисгэйгээ гар дээрээ үргөөд, «Джек» нохойдоо дүтэлхэдэ хусахагүй, харин табимсаар лэ, хусажа эхилхэ. Иимэ һонин гэрэй амитад лэ даа. Амитадшье гэхын аргагүй - манай дуратай нүхэд, гэр бүлын гэшүүд.

Вадим Цыбиков, Хурамхаанай тамирай һургуулиин захирал, аймагай Һунгамалай зүблэлэй депутат, СВО-гой ветеран:

- Хүдөөгэй ажаһуугшадай гэртэ янза бүриин амитад байдаг бшуу. Бага наһанһаа хойшо үхэр малаа адуулхаш, хони манахаш. Эгээл дүтэ нүхэдэй нэгэн хадаа нохой юм. Би хадаа мориёо һанаад ябадагби. “Аргамаг” гэжэ нэрэтэй сагаан, һайхан морин байгаа. Үшөө нагаса хуряахайндаа байхадаа, унаган ябахадань, “энэ минии” гэжэ эзэлээ һэм. Ехэ эжэлшээбди, хооллуулхадаа, ехээр үгэхэ гэжэ оролдохош. Сагаан хадань ходо эльбэжэ, угаажа байдаг һэм. Ехэ болоходонь, унажа эхилээб. Оодорлоходоо, ехэ хурдан морин болоо. Хоёр ахынгаа мотоциклаар гүйлгэхэдэнь, морёороо хүсэжэрхидэг бэлэйб. “Аргамагаа” унажа, бага наһанһаа совхозойнгоо хони адуулдаг һэм.

Марина Аюшеева, Хяагта хотын 1-дэхи һургуулиин багша:

- Гэрэй амитадта ехэ дуратайб. Миисгэйшье, нохойшье байг, ходо нүхэд болошодогбди. Эдээн тухай үдэр һүнигүй зугаалха аргатайб. Теэд мүнөө манайда байдаг миисгэй тухай хөөрэхэ һанаан байна.

Харахада муухайшаг, хуу бөөһэтэй миисгэйн гүлгэ 2024 ондо хүбүүмни гэртээ асараа һэн. “Баарһан энэ миисгэй магазинай газаа дааража, үлэн байна”, - гэжэ хэлээ бэлэй. Тэрээниие сэбэрлэжэ, угаажа абаабди. Мүнөө манай бүлын гэшүүн болонхой гэхэдэ, алдуу болохогүй.

Ажалһаа ерэхэдэшни, сонхо дээрээ хүлеэжэ һуудаг. Ганса магазинай эдеэндэ һуранхай, мяха, загаһа эдихэгүй, һү уухагүй. Иигэжэ эрхэлэнхэй. Һонирхолтой гэхэдэ, маанадайнгаа найтаахада, адляар найтаадаг болонхой. Урдаһаань “арагшаа” гэхэдэшни, “мяу” гээд харюусадаг.

Виктор Пастухов, Ивалгын аймагай Һунгамалнуудай эблэлэй түрүүлэгшэ:

- Балшар бага наһанһаа хойшо хүдөөгэй ажал бэе дээрээ үзөө һэнби. Манайда ходо олон тоото амитад байгша һэн: 15 толгой хүрэтэр үхэр мал, хонин, гахай, галуун, тахяа. Эдэ бүгэдые хуу харахаш, эдеэлүүлхэш, хойноһоонь сэбэрлэхэш. Зунай хаһада хонин һүрэгэй бэлшээридэ хүдэлдэг байһанаа мартахагүйб. Үнэн дээрээ, хүнгэн ажал бэшэ. Теэд энээниие ехээр ойлгохогүйш, үдэр бүриингөө ажалда һуранхай һэмди.

“Машка” гэһэн үнеэн абаһаар лэ һанагдана. Ехэ сэсэн байгаа, ямаршье бартаа үбэрөөрөө нээгээд орошохо.

Һая болотор адуу мал баридаг байгаабди, ажалаараа сүлөөгүй боложо, мүнөө мал харахаяа болинхойбди. Мүнөө гэрэй эзэн нохойтойбди. 13 жэлэй хугасаада бидэнтэй байдаг. Нохойн хэмжээгээр энэ тон үндэр наһан болоно. Нюдэнэйнь хараса муудаа, ябахадаашье хүндэ болонхой.

Борис Балданов, энэ текстын үгэнүүдэй автор:

- Үбэлэй нэгэ һүни хоёр үнеэмнай тугаллаһан байгаа. Хөөрхэн хоёр “басагатай” болоо һэмди. Бэеэрээ бага байхадань, дулаан болотор гэртээ баряабди. Эжынгээ нэрэ үгэ гэхэдэнь, “Кандида” ба “Дульсина” гээд нэрлээ һэм. Тэрэ үедэ олоной дуратай Мексикын “Дикая Роза” телесериалай хоёр эгэшэнэрэй нэрэ абажа тааралдуулаа бэлэйб. Һонирхолтойнь гэхэдэ, тэдэмни нэрэдээ хүрэжэ, ехэ болоходоо, киногой геройнуудтайгаа абари зангаараа адли байшоо. “Дульсинаниинь” ехэ аашатай, бүтүү собхорхо, харайха, хорёо хашаа эбдэхэ, хүнүүдые мүргэхэеэ һанаха үнеэн болошоо һэн. Мүн “Кандида” аалихан, ехэ һанаа амар үнеэн болоо.

Һаамхай үнеэд болоходонь, эжынгээ орой болотор ажалдаа ябашахадань, тэдэнээ һаадаг һэм. Улаан-Үдэ хото һурахаяа ошоһоной удаа 2-3 жэл болоод ерэхэдэмни, нөөхи үнеэдээ һаа гэжэ эжы нэгэ дахин дурадхаа. “Дульсина” намайе үнэрдөөд, нэгэ жаа долёогоод, һүүл, толгойгоо хүдэлгэн, баяраа мэдүүлээд, гүйжэ арилшоо бэлэй. Мүн “Кандида” зогсобошье, тон ехээр намайгаа үнэрдөө бэлэй. Ехэ удаан һааһанһаамни болоо юм гү, хойшоошье харангүй ябашоо һэн.