Буряад хэлэндээ дурлуулха

Анха түрүүшынхиеэ болоһон хэмжээ ябуулгые М.Б. Убодоевой нэрэмжэтэ Баяндайн дунда һургуули угтан абаа. Эндэ ганса хабаадагшад ерээ бэшэ, мүн түрэлхид, багшанар олоороо суглараа. Баяндай тосхоной ажаһуугшад мүн лэ хэмжээе һайшаажа һуугаа һэн. Тэдэ хүн бүхэнэй түлөө һанаагаа зобоо. Заримдаа хабаадагшадта туһалха гэжэ залһаа шангаар хэлэжэ үгэһэншье ушарнууд тохёолдоо.

Алайрай, Баяндайн, Ойхоной, Оһын, Эхирэд-Булагадай, Эрхүүгэй аймагуудай, Эрхүү хотын хабаадагшад наһанай дүрбэн бүлэгтэ урилдаа.

Уридшалан буряад үгэнүүд 20 темээр хубаагдаа. Нэгэн соо 50 үгэ оруулагдаа. Бүридхэгдэһэн темэнүүд февраль һараһаа эмхидхэгшэдэй сайт дээрэ толилогдоо. Тиимэһээ хабаадаха дуратайшуул буряад хэлээр эрдэм мэдэсэеэ дахин шалгажа, мэдээгүй үгэнүүдээ сээжэлдээ ааб даа. Гэхэтэй хамта ехэнхи хабаадагшадай өөрын нютаг хэлэн дээрэ үгэнүүдые оршуулһандань баярламаар байгаа.

Урилдаанай үедэ хүн бүхэндэ жээрэб таталгын аргаар темэнүүд дурадхагдаа. Тэдэ шүүгшын асуудалнуудта зүбөөр харюусаха зорилготой байгаа. Шадаагүй һаа, урилдаанһаа гаргуулагдаха баатай һэн. Иигэжэ шата бүхэндэ хабаадагшадай тоо үсөөржэ, гол финалда эгээл эрхимүүд элирүүлэгдээ.

Жэшээлэн хэлээ һаа, түгэсхэлэй шатада “Шубууд” гэһэн темээр асуудалнууд дурадхагдаа. Һүүлшын шанда хүртэгшэд “маленький сокол”, “быстрый коршун”, “жёлтый сыч”, “певчая галка” гэхэ мэтэ хүнгэн бэшэ үгэнүүдые тэрэ дороо оршуулан харюусаһан байна. Эдэмнай булта өөр өөрын наһанай бүлэгтэ амжалта туйлаһан хүнүүд болоно.

Нэн түрүүн “Буряад хэлэ мэдэхэ хүнүүд” гэһэн бүлэгтэ шалгарһан хабаадагшадые нэрлэе. 7-11 наһатай үхибүүдэй бүлэгтэ Апполон Шадаевай нэрэмжэтэ Үбэсын интернат-һургуулиин эхир басагад Ербаткованууд түрүүлээ: Мария 1-дэхи һуурида гараа, Виктория шангай 3-дахи һуури эзэлээ. Оһын аймагай Эрхэдэйн Мария Иванова тэдэнэй дунда оролсожо, 2-дохи һуурида гараһан байна.

Үбэсын хүүгэд бүхы шангай һууринуудые 12-17 наһатайшуулай дунда абажа шадаа. Александр Ильин эндэ түрүүлжэ гараа. 18-23 наһатай хабаадагшадай дунда Эрхүү хотын Татьяна Юрьевна Балдаева эрхимлээ. Ойхоной аймагай Еланцы һууринай хүүгэдэй уран бэлигэй байшанай Туяна Дабаевна Михайлова 24 наһатайһаа аха хүнүүдэй дунда түрүүлээ.

“Буряад хэлэ мэдэхэгүй хүнүүд” гэһэн бүлэгтэ олон хүнүүдэй оролсоһондонь баярламаар. Юуб гэхэдэ, эдэмнай булта түрэл хэлэеэ үзэхэ ехэ эрмэлзэлтэй хүнүүд ха юм. Тус лексическэ турнирта хабаадаха гэжэ буряад хэлэн дээрэ үгэнүүдые сээжэлдэжэ, түрэл хэлэеэ шудалха ябуулгадаа түрүүшын алхам хэбэ гээшэ.

7-11 наһатай үхибүүдэй бүлэгтэ Ойхоной аймагай Еланцыгай һургуулиин шаби Зарина Бадмаева 1-дэхи һуурида гараа. 12-17 наһатайшуулай дунда Эрхүү хотын Доржима Балданова эрхим байһанаа харуулаа. 18-23 наһатай хабаадагшадай дунда Эрхүүгэй гүрэнэй ехэ һургуулиин оюутад бүхы шангай һууринуудые эзэлээ. Тэдэнэй дунда Аюна Тумутова түрүүлээ. 24-һөө дээшэ наһатай зоной дунда Ойхоной аймагай Шара Тогот һууринай Антонина Владимировна Бумбошкина эрдэм мэдэсээрээ бусадһаа үлүү байгаа. Энэ бүлэгтэ Баяндайн дунда һургуулиин багшанар хабаадалсаа. Марина Алексеевна Сорокина, Елена Анатольевна Петрова шангай һууринуудта гаража, нютагайнгаа сугларагшадые баясуулаа.

Наһанай бүлэгүүдтэ шангай һуури эзэлһэн эрхим хабаадагшад финалда хабаадаха эрхэтэй болоо. 17-дохи айфондо хүртэхын түлөө шанга тэмсээн болоһон байгаа. Зарим ушарта бүхэли һүнеэрээ хабаадагшад зүбөөр харюусахань гэжэ һанагдаа. Һүүлэй һүүлдэ Үбэсын интернат-һургуулиин гурбан шаби үлөө. Эдэ хэд бэ гэбэл, Егор Ербатков, Александр Ильин, Арина Сергеева гэгшэд болоно. Эдэ гурбан 12-17 наһатайшуулай дунда эрхимлэһэн хүбүүд, басагад болоно. Хүн бүхэниинь диилдэхэеэ һанаагүй. Теэд Арина Сергеева эрхимлэжэ, түрүүшын лексическэ урилдаанай илагша боложо тодороо. Арина хадаа өөрын наһанай бүлэгтэ шангай 3-дахи һуури эзэлһэн байгаа.

Хабаадагшадтай ехэхэн ажал ябуулһан багшанарта баярые хүргэжэ байһанаа Эрхүүгэй можын үндэһэн арадуудай соёл хүгжөөлгын түбэй мэргэжэлтэд мэдүүлнэ. Үбэсын интернат-һургуулиин багшанар Алёна Ивановна Ильина, Светлана Ивановна Башлеева гэгшэд эгээл олоор эрхим һурагшадые бэлдэһэн байна. Эрхидэйн Елена Алексеевна Спасова, Еланцыгай Даниил Веллингтонович Баршуев, Нэла Алексеевна Тыхеева, Усть-Ордагай интернат-гимназиин Ринчин Сандановна Дылыкова гэгшэдые нэрлэмээр.

Үбэсын интернат-һургуулиин захирал Анна Геннадьевна Хамгушкеевагай хэлэһээр, “Түрэл хэлэн – манай баялиг” гэһэн урилдаан үхибүүдтэ ехэ һайшаагдаа. Тэдэнэй түрүүшүүлэй тоодо ороһондонь тон ехээр баярлажа байһанаа мэдүүлнэ.

- Иимэ лексическэ турнирта манай үхибүүд һуранхай. Англи хэлэнэймнай багша олоор үгэнүүдые сээжэлдүүлжэ, дундань урилдаа хэдэг заншалтай. Харин буряад хэлэн дээрэ һургуули дотороо түрүүшынхиеэ үнгэргөөбди. Эндэ шалгарһан 10 һурагшаднай Баяндай ошоһон байна, - гэжэ Анна Геннадьевна хөөрэнэ.

Өөр өөрын наһанай бүлэгтэ Үбэсын гурбан һурагшад шангай һууринуудые эзэлээ, хоёрынь түрүүлжэ гараа. Гол шанда хүртэһэн Арина Сергеевае онсо тэмдэглэмээр.

- Аринамнай 8-дахи класста эрхимээр һурадаг. Мүнөө жэлдэ түрэл хэлэнүүдээр федеральна Олимпиадада дипломдо хүртөө. Лексическэ урилдаанда тэрэ зорюута бэлдээ. Үдэшэндөө гэртээ эжытэеэ һуужа, бүхы үгэнүүдые сээжэлдэһэн байна. Аринатай хамта финалай һүүлшын шатада ороһон 5 хабаадагшадай дунда үшөө гурбан шабинарнай оролсоо. Мария Ербаткова оройдоол 5-дахи класста һурадаг. Мүн хүбүүдээ магтанабди, - гэжэ һуралсалай гуламтын захирал мэдүүлнэ.

Урилдаанай удаа тусхай шангууд олоор барюулагдаа. Бүхы шангай һуури эзэлэгшэд (24 хүн) манай “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай шанда хүртэһэн байна. Тэдэ электрон аргаар сонинииемнай долоон хоног бүхэндэ абадаг болохонь. Тиигэжэ буряад хэлэн дээрэ газетэ уншажа, эрдэм мэдэсэеэ дээшэлүүлхэ бүри ехэ арга боломжодо хүртэнэ гээд хэлэхэ шухала. Удаань сониноймнай нүхэд боложо, найдамтай уншагшадаймнай тоодо орохо бэзэ гээд найданабди.