530
Нүүдэл хуралдаан
Алдар суута Агван Лобсан Доржиевай (1854-1938 онууд) дурасхаалда зорюулагдаһан «Доржиевай уншалганууд» хоёр жэлэй нэгэ дахин эмхидхэгдэдэг заншалтай. Хорин хоёр жэлэй туршада үнгэргэгдэжэ байһан тус хэмжээ ябуулгые ёһото нүүдэл хуралдаан гэжэ нэрлэжэ болоно. Энэ хугасаа соо Санкт-Петербург хотодо, Ойхон олтирогто болон Буряад орондо эмхидхэгдэһэн байна.
Оросой Холбоото Уласай Эрдэмэй академиин Агууехэ Пётр хаанай нэрэмжэтэ Антропологиин ба этнографиин музей (Кунсткамера), Оросой Холбоото Уласай Эрдэмэй академиин Сибириин таһагай Монголые, буддын шажаниие ба Түбэдые шэнжэлэлгын институт, Санкт-Петербургын буряад соёлой «Ая-Ганга» гэһэн жаса, Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл ба Буряад Уласай «Первомайское» гэһэн муниципальна байгууламжа энэ удаа тус хуралдаае эмхидхэн байгуулаа. Мүнгэ алтанай талаар Буддын шажанай болбосорол ба шэнжэлэлгэнүүдые дэмжэхэ жаса тэдхэмжэ үзүүлээ.
Хуралдаанай секцинүүд Буряадай ниислэл хотодо, Агван Доржиевай түрэһэн Хара-Шэбэр нютагта ба Анаагай дасанда эмхидхэгдэһэн байна. Буддын шажанай түүхэ, Азиин арадуудай үндэһэн соёл ба заншалта эмнэлгэ тухай архивуудай баримтанууд, эрдэмтэдэй шэнжэлэлгэнүүд тухай олон арбаад элидхэл уншагдажа, олоной һонирхол татаа юм.
Лүндэ хүртэһэн уран бүтээлшэд
Санкт-Петербург хотын «Мүнгэн шүрэнүүд» гэһэн арадай дуу хатарай бүлгэмые хүтэлэгшэ Маргарита Дагбаевна Ринчинова мүн лэ өөрынгөө элидхэл дурадхаһан байна. Тэрэ «Мүнгэн шүрэнүүд» ансамблиин репертуарта буддын шажанай удхатай зохёолнууд: ёһо заншалнууд ба уран зохёолшодой найруулганууд» гэһэн сэдэбтэй элидхэл бэлдээ. Энэньшье гайхалгүй. «Мүнгэн шүрэнүүд» бүлгэм Агван Доржиевай байгуулһан Санкт-Петербург хотын дасантай суг хамта уран һайханай ажал ябуулга эрхилдэг юм. Дасанай найр наадануудые, Түбэдэй үндэр түрэлтэ багшанарые угтамжын үйлэ хэрэгүүдые шэмэглэжэ, буряад арадайнгаа соёл түлөөлэн дэлгэрүүлдэг аша габьяатай.
Маргарита Ринчиновагай элидхэһээр, «Мүнгэн шүрэнүүд» бүлгэм 2017 ондо байгуулагдаһан. Тэрэнэй һүлдэ тэмдэгынь «үлзы» угалзаһаа ба «108 һубһанууд» гэһэн нангин дүрсэһөө бүридэдэг. «Үлзы» - хизааргүй зол жаргалай, шалтагай ба хойшолонгой таһаршагүй бүхэ холбооной һүлдэ болоһон угалза юм.
«108 һубһанууд» буддын шажанай эрхиин шүрэ һубһануудай тоотой. Тэдэнь хүнэй гэгээрхэ замдаа гаталха ёһотой 108 янзын хорото шунал һүлдэлдэг. Эрхиин шүрэнүүдые татан уншаһан хүн зүрхэ сэдьхэлээ ба ухаан бодолоо арюудхан сэбэрлэдэг гэжэ мэдээжэ ха юм.
- Бидэ «Мүнгэн шүрэнүүд» гэһэн бүлгэмэйнгөө жэшээ дээрэ аялга хүгжэм гээшэ буддын шажанай һургаалнуудые дээдын мэдэрэлэй долгинуудаар олондо дамжуулха аргатай гэжэ харуулха хүсэлтэйбди. Манай репертуар соо урданай дуунууд мүнөө үеын авторнуудай найруулгануудтай зохилдон ниилэһэн, - гэжэ Маргарита Ринчинова тэмдэглэнэ.
Түбэд ба монгол хэлэнүүд дээрэ аялгатан зэдэлһэн маани тарнинууд, уншалга бүтээлэй үедэ дабтагдадаг нангин тогтомол холбоо үгэнүүд – эдэ бүгэдэ манай түрэл арадай хүгжэлтын түүхын ба соёлой таһаршагүй хубинь. Бидэ булта, Буряад орондо тэнжэн ургаһан улад зон, бага балшар наһанһаа эдэ аялгатаһан таабарита абяануудые дуулаһан байнабди. Мүнөөдэр бидэ дасангуудтаа ошожо, лама санаартанай уншалгануудые шагнадаг, удхыень ойлгон хадууха гэжэ оролдодог заншалаа алдаагүймнай урма баяр түрүүлнэ.
- «Мүнгэн шүрэнүүд» бүлгэмэй гэшүүд лама багшанарһаа нангин сударнуудые уншажа гүйсэдхэхын түлөө лүндэ хүртэжэ, зохёохы ажалдаа хэрэглэдэг заншалтайбди, - гээд, Маргарита Дагбаевна үргэлжэлүүлнэ.
Нангин сударнууд тусхай хүгжэмэй аранжировкоор шэмэглэгдээд, дуушадай олон янзын хоолойгоор тайзан дээрэ гүйсэдхэгдэдэг. Мааниин үгэнүүдынь хубилгагдангүй, эди шэдитэ убадистай хүсэниинь дуу хүгжэмэй оршондо шагнагшадта дамжуулагдадаг юм.
Түшэг тулга – дасамнай
Агван Доржиевай үүсхэлээр ба туйлай ехэ ябуулгануудай хүсөөр баригдаһан Санкт-Петербургын дасан – зүүн ба баруун зүгэй арадуудые холбоһон хүүргэ дугы, үнгэрһэн ба мүнөөнэй сагуудай нэгэдэлэй һүлдэ тэмдэг. «Мүнгэн шүрэнүүд» ансамблиин гэшүүдтэ тус үльгэр домогто дасан ганса албанай газар бэшэ, харин дээдын оюун ухаанай, гэгээн мэдэрэлэй хүгжэлтын нангин ордон!
Маргарита Дагбаевнагай хэлэһээр, бүлгэмэй гэшүүд хуралнуудай үедэ дууладаг, дасанай һайндэрнүүдтэ хабаадажа шэмэглэдэг, уншалга бүтээлнүүдые үнгэргэхэдэнь, лама санаартанда туһаламжа үзүүлдэг юм ха.
Түрэһэн тоонто нютагһаа холо байрлаһан хүнүүдтэ нангин шүтөөнэй газартай холбоон болбол зохёохы замыень гэрэлтүүлжэ, уг гарбалайнгаа ёһо заншалнуудые сахин хүгжөөхэ хэрэгтэнь хүсэ шадал үршөөдэг юм.
2025 ондо Гунзэчойнэй дасанай байгуулагдаһаар 110 жэлэй ойн баяр үргэн дэлисэтэйгээр үнгэргэгдэһэн байна. Тэрээндэ зорюулагдаһан баяр ёһололнуудай хэмжээндэ «Мүнгэн шүрэнүүд» бүлгэмэйхид дасанайнгаа магтаал дуу зохёон найруулжа бэшээд, ехэ концерт-наада бэлдэжэ эмхидхээ һэн.
- Энэ хадаа миин зохёохы ажалай тоосоото концерт бэшэ, харин түрэл нютагһаа холо байрлаһан бүхы хүнүүдэй найдамтай түшэг тулгань болодог дасандаа гүн сэдьхэлһээ баярые хүргэһэн үйлэ ябадал болоно, - гээд, Маргарита Дагбаевна үргэлжэлүүлнэ. – Концерт наадандамнай хэдэн үеын зон – залуушуулһаа эхилээд, үндэр наһатайшуул хүрэтэр – олоороо суглараа һэн. Бидэ суг хамта баяртайгаар хатаран дуулалдажа, үндэр мэдэрэлэй, нэгэдэлэй долгиндо дасанайнгаа ойн баяр тэмдэглээ бэлэйбди. Хүгжэм дуун хүнүүдые нэгэдүүлдэг ба эмшэлдэг гэжэ тон зүб хэлэгдэдэг даа!
Маргарита Ринчиновагай дурадхаһан гэрэл зурагууд.
Автор: Баярма БАТОРОВА
