Уран гартанай ерээдүй – һургуулиһаа

Һаяхана Улаан-Үдэ хотодо үнгэргэгдэһэн уласай ТОСуудай фестивальда Хэжэнгын аймагай түлөөлэгшэд олоороо хабаадаһан байна. Үхибүүдые бага наһанһаань ТОС-ой ажалда хабаадуулжа, хизаар орондоо дуратайгаар, түүхэеэ мартангүй ябахын түлөө хүмүүжүүлжэ байһанаа тэдэ харуулаа. Гол жэшээ гэхэдэ, Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Хэжэнгын дунда һургуулиин дэргэдэхи “Созвездие” ТОС болоно гээшэ.

Хэжэнгын һургуулиин информатикын багша Сэлмэг Цыбикдоржиевна Гуруевагай хэлэһээр, “Созвездие” ТОС 2019 ондо байгуулагдаһан юм. Нэн түрүүн, һуралсалай гуламтын хүдэлмэрилэгшэд, багшанар эндэ орожо, нэгэн дуугаар Сэлмэг Цыбикдоржиевнае түрүүлэгшээр томилһон байна.

Эдэбхитэдэй хүсөөр һургуулиин дэбисхэр һайжаруулагдана, сэбэрлэгдэнэ, заһабарилагдана. Аяар 50 гаран модохонууд таригдажа, үхибүүд жэлэй дүрбэн сагта тэдэнээ хойноһоонь хаража байдаг. Тиихэдэ зунай хаһада гоё һайхан сэсэгүүд һалбарна. Үхибүүд дуратайгаар тэдэниие уһалжа, үрмэдэһэ ногооень түүжэ, багаһаа хойшо ажал хэжэ һурана. Эндэ өөрын ехэ хубита багша Сэсэг Бадмаевна Бальжинимаева оруулна.

Ехэшүүлэй ашаар модохонуудые болон сэсэгүүдые уһалха хэрэгсэлнүүд тодхогдонхой. Гэхэтэй хамта, харгы зүргэнүүд плиткээр хушагдаа, хэрэлсы заһабарилагдаа, түмэр хорёо баригдаа. Мүнөө жэлдэ һургуулиин газаа велосипед табиха талмай (велопарковка) бүтээгдээ. Бултанай эгээл һайшаадаг газар хадаа “Би һургуулидаа дуратайб” гэһэн арт-талмай болоно гэхэдэ, алдуу болохогүй.

Иигэжэ “Созвездие” ТОС-ой аргагүй ажал хэжэ байһандань баярламаар. Теэд бүхы юумэндэ мүнгэн хэрэгтэй ха юм. “Эрхим ТОС” гэһэн аймагай болон уласай конкурснуудта хабаадажа, табан жэл удаа дараалан мүнгэн тэдхэмжэдэ “Созвездие” хүртэнэ. Мүн өөһэдын суглуулагдаһан алта мүнгэгүйгөөр ямар ажал хэгдэхэб даа гэжэ ойлгохоор.

Түүхэеэ мартахагүйн тула

ТОС-ой хүтэлбэрилэгшэ Сэлмэг Цыбикдоржиевнагай мэдүүлһээр, “Созвездиин” эгээл ехэ амжалтатай ажалынь “Хүшөөнүүдтэ дурасхаал” гэһэн сетевой түсэл болоно.

- Түрэл һургуулимнай “Точка роста” гэһэн бүхэроссиин хэмжээнэй түсэлдэ хабаадажа, шэнэ оньһон техникээр хангагдаа. Энэ түбэй захирал Цырегма Бабуевна Гомбоева, технологиин багша Баир Владимирович Гуруев, бидэ гурбан нэгэ шэнэ түсэл зохёоһон байнабди. Хэжэнгынаймагай бүхы нютаг һууринуудай Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнда баатарай үхэлөөр унаһан сэрэгшэдтэ зорюулагдаһан дурасхаалай хүшөөнүүдые нэгэ доро табижа, арад зондо харуулха зорилготой түсэл зохёоһон байнабди. Тэдэниие модоор дархалаад, али 3D принтер дээрэ гаргаад бүтээхэ гэжэ түсэблөөбди, - гэжэ Сэлмэг Гуруева яагаад шэнэ ажал эхилээб гээд һануулна.

Теэд Хэжэнгын аймаг ехэ ха юм, нютаг бүхэндэ хэдэн үдэрөөр ябажа дүүргэхэгүйш. Тиимэһээ энэ ажалдаа ондо ондоо һургуулинуудые хабаадуулһан байна. Иигэжэ хамтын сетевой түсэл зохёогдоо һэн.

- Сугтаа хүдэлһэн һуралсалай гуламтануудые тусхай фестивальда уряабди. Нэн түрүүн, һургуулиингаа дэргэдэхи “Точка роста” түбтэеэ сугларһан үхибүүдые, багшанарые танилсуулаабди. Юуб гэхэдэ, мүнөө үеын эрилтэдэ таарама иимэ талмайнууд, шэнэ оньһон техникэ олон һургуулинуудта үгы ха юм. Һургуули бүхэн өөһэдынгөө нютагай хүшөөнүүд тухай элидхэлнүүдые бэлдээд ерээ. Найман талаһаань гэрэл зурагуудые хэжэ, маанадта дамжуулаа. Эдэ сугларһан материалнуудые яагаад бүтээл болгохобибди гэжэ баһа ойлгууламжын ажал хэгдээ, - гээд, Сэлмэг Цыбикдоржиевна мэдүүлнэ.

Хүшөөнүүдэй зурагуудые олон талаһаа хаража, компьютер дээрэ бүрилдүүлээд, 3D принтер дээрэ гаргагдаа һэн. Эдэ бүгэдые үхибүүд өөрын хүсөөр бүтээһэн байна. Тиигэжэ һургуули бүхэндэ нютагайнь хүшөөгэй макет бэлэглэгдээ. Харин иимэл өөрсэ хүшөөнүүд Хэжэнгын һургуулиин музей мүнөө шэмэглэнэ. Сетевой аргаар хамта хүдэлдэг Яруунын аймагай Үльдэргын һургуулиин нүхэдтөө баһа иимэ ажал хэжэнгээрхин бүтээжэ үгөө. 

Ерээдүйн дархашуулые бэлдэнэ

Уран гартай бэрхэ багша Баир Владимирович Гуруев технологиин хэшээлнүүдтэ, классһаа гадуур ажал ябуулгада олон үхибүүдээр хүдэлнэ. “Бүхы хүүгэдыемнай бэедээ бү татажархииш даа”, - гэжэ зарим багшанар хэлэдэг болонхой. Юуб гэхэдэ, Баир Владимирович залуу халааниие мүнөө үедэ таарама, үхибүүдые һонирхол татадаг оньһон бүтээлнүүд дээрэ һургана ха юм. Электроникотой хабаатай станогууд дээрэ хүүгэд хүдэлжэ һурана, 3D принтер дээрэ һанаһан юумэеэ гаргажа туршана.

Һүүлэй жэлнүүдтэ бэлигтэй үхибүүд хүмүүжүүлэгдээ. Мүн өөрөөшье һонирхолтой юумэ дархална.

- Модоор ханза өөрөө бүтээһэн байна. “Минии тоонто” гэжэ нэрэтэй буряад маягтай угалзануудаар шэмэглэгдэһэн ханза соо Хэжэнгын хүшөөнүүдтэ зорюулагдаһан наадан ороно. Аймагаймнай мэдээжэ хүнүүд тухай электровикторина бэлдээ. Асуудалые шэлээд, гэрэл зурагыень хараад, зүб харюу үгэбэл, зааха һабаа дээрэ гал носошоно, харин буруу байбалнь, носохогүй. Мүн “буузы шашки” гээд хэгдээ. Эндэ даамай фигура буузатай адляар 3D принтер дээрэ дархалагданхай. Хаанашье иимэ даам үгы, - гэжэ Сэлмэг Гуруева хөөрэнэ.

Бэлигтэй үхибүүд эндэһээ олоор ургажа гараа. Рабдан Шоймполов гурба дахин технологёор уласай олимпиадада шалгараа. Бүхэроссиин хэмжээндэ түрэл һургуулияа, Буряад ороноо хамгаалхаа Казань ошоо һэн. Шкатулка-трансформер гэжэ ажалаа харуулжа, олониие гайхуулаа. Найман ханатай гэрынь модоор хэгдэнхэй. Дээрэхи талыень абажархихада, юумэ хэдэг хайрсаг болошохо аргатай, эдеэ хоолой табагшье болоод үгэнэ. Урайни урда сагта һэеы гэр доторой зүйлнүүд зосоонь табигданхай. Энэ ажал хэхэдээ, гравёр, 3D принтер хэрэглээ.

Һуралсалай урда жэлдэ Александр Голышев 11-дэхи класста һуража байхадаа, нютаг ороноо суурхуулаа. Технологёор уласай олимпиадада илалта туйлажа, Москва ошоо. “Хори буряадууд” гэһэн декоративна панно бэлдээ. Энээниие бүтээхын түлөө тэрэ ЧПУ табигдаһан хатуу материал болбосоруулалгын ба гравёр зородог станогууд дээрэ хүдэлөө, зарим юумэнүүдээ 3D принтерээр хэблэн гаргаа. Панногойнгоо буланда куар код бэлдээ. Тэрээн соо өөрынгөө зохёоһон викторина дурадхаа.

Аюша Гуруев, Ананда Базаржапов болон бусад эдир уран гартайшуул хүдэлмэринүүдээ Ивалгын дасанда эмхидхэгдэдэг “Эхэ хэлэн – манай баялиг” гэһэн урилдаануудта табижа, олоной һайшаал магтаалда хүртэһэн байха.

“Созвездие” ТОС-ой эдэбхитэдэй нэгэн Тумэн Жамбалович модон дарханай хажуугаар үхибүүдые пластилинээр юумэ хэжэ һургана. Валентина Дашинимаевна хадаа басагадаар малгай, дэгэл, бээлэй болон бусад хубсаһанай зүйлнүүдые оёно. Эдэ ажалнуудынь мүн лэ Ивалгын дасанда эрхимүүдэй тоодо оролсодог заншалтай.

Һургуули, “Точка роста" түб, ТОС хүсэнүүдээ нэгэдүүлээд, үхибүүдые олон талаһаа һурган хүмүүжүүлжэ байһандань баярламаар.

Сэлмэг Гуруевагай дурадхаһан гэрэл зурагууд.