Түрэл хэлэнэй хэшээлнүүд шэнэ гуримаар

Орос гүрэнэй премьер-ми­нистр 2025 ондо гүрэнэй хэлэнүүдэй бодолго шэнээр нэбтэрүүлхэ тухай тусхай захирал гаргаһан байна. Тэндэ үсөөн тоо- то арадуудай түрэл хэлэнүүдтэ тон ехээр анхарал хандуулагдана. Ма­най уласта буряад, эвенк, һоёд хэлэнүүдтэ хабаатай юм.

Энэ бодолгын гуримаар заатагүй түрэл хэлэн һуралсалай гуламта- нуудта үзэгдэхэ ёһотой гээд бэшэг­дэнхэй. Энээниие бүхыгөөрөө зүбшөөхэ хэрэгтэй. Юуб гэхэдэ, һүүлэй арбаад жэлдэ түрэлхид ула­сай, гүрэнэй хэлэнүүдые үхибүүмни үзэхэ гү, али үгы гү гэжэ шиидхэбэри абаад, мэдүүлгэ оруулагша бэлэй.

Тиигэжэ һургуулинуудта хэды час түрэл хэлэнүүдтэ үгтэхэб гэжэ бүридхэгдөө. Түрэл хэлэн гээд үзэлгэдэ долоон хоногто табан час, гүрэнэй хэлэн гээд үзэлгэдэ хоёр час үгтэхэ ёһотой гээд хэлэгдээ.

- Буряад Уласай Толгойлогшын дэргэдэхи хэлэнүүдэй талаар зүблэлэй суглаанда энэ бата­лагдаа. Мүн Сибирь болон Алас Дурна зүгэй үсөөн тоото арадуудта зорюулагдаһан ехэ суглаанда энэ асуудал тодоор табигдажа зүбшэгдөө. Энээнһээ урид эдэ часуу- дые хаанаһаа абахаб гэһэн асуудал гарагша һэн. Гүрэнэй шалгалтануу­дые тушаагдадаггүй предмедүүдһээ энэ саг абаха арга боломжо олгог­доо, - гэжэ «Бэлиг» түбэй захирал Баир Балданов мэдүүлнэ.

Урид ахамад 10-11-дэхи классуудта ганса буряад уран зохёол заагдадаг байһан юм. Шэнэ гуримаар буряад хэлэн хоёр час үзэгдэдэг болохонь.

Буряад Уласай болбосоролой болон эрдэм ухаанай сайд Валерий Поздняковой мэдээсэһээр, түрэл хэлэнүүдые хүгжөөлгэдэ ехэ анхарал хандуулагдана. Хэды хёмороото сагай болоод байбашье, мүнгэнэй тэдхэмжэ ходо нэмэгдэжэ байнхай.

- Энэ асуудалые манай Толгой­логшо Алексей Самбуевич Цыденов һайнаар ойлгоно. Бүхэли үдэрэй туршада түрэл хэлэеэ дамжуулжа байһан хүүгэдэй сэсэрлигүүдэй багшанарта, хүмүүжүүлэгшэдтэ мүнгэниинь нэмэгдээ һэн. Сэсэрли­гэй богоһо алхажа ошоһоной удаа һургуулида ерээд, 1-дэхи класста буряад хэлэеэ үхибүүд үзэдэггүй байгаа. Тиимэһээ 1-дэхи класста үхибүүд түрэл хэлэеэ шудалалгые таһалгаряагүйгөөр үргэлжэлүүлхэ гэһэн даабари Алексей Цыденов үгөө, - гэжэ Валерий Поздняков хэлэнэ.

2022 ондо абтаһан гүрэнэй шэнэ стандартын ёһоор түрэл хэлэнэй хэшээлнүүдтэ олон үхибүүтэй классай һурагшадые хоёр бүлгэм болгоод һургаха арга бэшэгдэнхэй. Энэ ушарта нэгэ бэшэ, хоёр хэшээл үнгэргэгдөө гээд мүнгэн тоологдохо ёһотой. Мүн классһаа гадуур хэшээл буряад хэлээр багша эмхидхэгдэбэл, хэшээл үнгэргэһэн мэтээр салин түлэгдэхэ.

Гүрэнэй стандартын ёһоор буряад хэлээр номууд бүридхэгдэнэ. Мүнөө үедэ һуралсалай номууд 2-дохи классһаа 9-дэхи класс боло­тор бэлдэгдэнхэй. Ганса мүнөө жэл­дэ 10 гаран мянган хэһэг хэблэгдээ. Харин уран зохёолоор нэгэшье ном үшөө бүридхэгдээгүй. Буряадаар бэшэдэг уран зохёолшодой хомор болоһонһоо энэ бэрхэшээл гараад ерэнэ. Удангүй энэ асуудалые усад­хаха саг ерэхэл даа.